دلایل گرفتگی عضلات بدن و پیشگیری از آن
گرفتگی عضلانی زمانی روی میدهد که عضله دچار اسپاسم شده و در آن حالت باقی بماند. این حالت توسط هر عاملی که در انقباض یا ارتجاع عضله دخالت دارد رخ میدهد. مغز از طریق اعصاب، پیام هایی به عضلات میفرستد، وقتی سیگنالها از اعصاب به عضلات میرسند یک سری فرایند مرتبط به حرکت مواد معدنی در داخل و خارج عضله، منجر به انقباض عضله میشود.
دلایل گرفتگی عضلات
استفاده بیش از حد از عضلات، کمآبی بدن، فشار عضلانی یا قرارگیری در وضعیتی خاص برای مدتی طولانی هر کدام میتوانند سبب گرفتگی عضلات شوند. به همین دلیل ورزشکارانی که پس از ورزش و بخصوص در آب و هوای گرم خسته شده و دچار کمآبی بدن میشوند، معمولا چنین شرایطی را تجربه خواهند کرد.
یکی
دیگر از انواع شایع گرفتگی عضلات نیز حالتی است که در طول شب رخ داده و بیشتر
عضلات ساق پا و انگشتان را درگیر میکند.
البته
در بیشتر شرایط علت اصلی گرفتگی عضله مشخص نیست. گرفتگی عضلات اغلب مشکل خاصی نداشته
و خطری ایجاد نمیکند اما در برخی موارد نیز بیماریها و شرایط خاصی میتوانند سبب
ایجاد این حالت باشند. گرفتگی عضلانی گاهی بخشی از بیماریهای تیروئید، کلیه، اعصاب، اختلالات هورمونی، دیابت و
کمخونی نیز میتواند باشد.
بهبود و پیشگیری گرفتگی عضلات بدن
در این شرایط عضله آسیبدیده را کشش داده
و به آرامی آن را مالش دهید تا آرام شود. بنابراین کشش و ماساژ مناسب و آرام میتواند
به شما در این شرایط کمک کند.
در
این شرایط میتوانید از گرما یا سرما نیز استفاده کنید. به عنوان مثال حولهای گرم
یا یک حمام آب گرم یا بستهای یخ میتواند به آرام شدن عضله کمک کند.
برای
اینکه از بروز این حالت پیشگیری کنید، بهتر است دقت داشته باشید تا بدنتان با کمآبی
روبهرو نشود. به همین دلیل هر روز به مقدار کافی آب بنوشید و در زمانهایی که
مشغول فعالیت هستید و این کار را در فواصل منظم تکرار کنید تا مشکلی ایجاد نشود.
حتما
به خاطر داشته باشید که قبل و بعد از هر ورزشی، عضله خود را بهآرامی کشش دهید.
اگر شما هنگام خواب دچار این وضعیت میشوید، قبل از رفتن به رختخواب این کششها را
انجام دهید. ورزش سبک قبل از خواب هم
میتواند برای پیشگیری از این وضعیت مفید باشد.
گرفتگی عضلانی در هنگام شروع ورزش
این
مشکل معمولاً مربوط به عدم تعادل مواد معدنی است مثلا:
کاهش
یا افزایش کلسیم، سدیم و یا پتاسیم مقادیر غیر طبیعی این مواد در خون منجر به
انقباض عضله و جلوگیری از بازگشت آن به حالت اول است.
برای
تشخیص مقادیر غیر طبیعی این مواد آزمایش خون انجام میگیرد. گرفتگیهایی که به
هنگام شروع ورزش رخ میدهد، میتواند به علت کمکاری تیروئید یا عدم توانایی عضله
جهت تجزیه قند باشد. آزمایش آدرنالین خون برای بررسی عملکرد تیروئید انجام میشود.
همچنین به منظور اطلاع از عملکرد عضله میتوان از بیوپسی عضله استفاده نمود.
گرفتگیهای عضلانی در ابتدای فعالیت عضلانی
دلیل
مهم در این حالت ناکافی بودن جریان خون در عضله میباشد. در هنگام استراحت، قطر
شریانها برای رساندن خون کافی به عضلات مناسب است. در جریان ورزش عضلات به مقدار
بیشتری خون پراکسیژن نیاز دارند. اگر قطر شریانها برای رساندن این مقدار خون به
حد کافی نباشد، عضله به علت کمبود اکسیژن دچار گرفتگی میشود.
گرفتگیهای عضلانی پس از فعالیت شدید ورزشی
از
دست دادن آب بدن مهمترین عامل چنین گرفتگیهایی است. در فعالیت طولانی مدت، در
هوای گرم مقدار زیادی مایعات از بدن دفع میشود. در این حالت حجم خون کاهش یافته و
مقدار کافی خون برای رساندن اکسیژن به کلیه عضلات در حال ورزش وجود ندارد. در
نتیجه عضلات در حال فعالیت، خون کافی دریافت کرده و به سمت اسپاسم پیش میروند.
با
نوشیدن آب قبل از فعالیت و هر ۱۵ دقیقه یک بار در حین
فعالیت میتوان از بروز چنین گرفتگیهایی پیشگیری نمود.
گرفتگیهای عضلانی در هنگام خواب
گرفتگی
عضلانی در هنگام خواب، معمولاً به علت فشردگی یک عصب یا رفلکس خاص عضلانی – تلزونی بوجود میآید. اگر در هنگام خواب فرد غلت
بزند، ممکن است که عصبی تحت فشار قرار گیرد، در این هنگام یک پیام از محل فشردگی
آغاز و به عضله مربوط به آن امتداد مییابد. در این هنگام عضله درست شبیه به
هنگامی که پیام از مغز به سوی آن بیاید منقبض میشود. علت دوم این حالت، تشدید یک
رفلکس طبیعی در بدن است. در هنگام غلت زدن در خواب، عضلات منقبض میشوند. این عمل باعث کشیدگی تاندونهای متصل
به عضله میشود. در تاندونها، گیرندههایی وجود دارند که در هنگام
کشیدگی، پیامهایی به نخاع ارسال مینمایند. در این هنگام یک پیام به عضله رفته و
باعث انقباض آن میشود. در این حالت فرد احساس گرفتگی دردناک مینماید. با کشش
دادن به عضلاتی که معمولاً دچار گرفتگی میشوند، پیش از خواب، میتوان از بروز این
حالت جلوگیری کرد.
بطور خلاصه: علل گرفتگی عضلانی
- سیگنالهای غیرطبیعی در
اعصاب
- غلظت غیر طبیعی مواد
معدنی در داخل یا خارج سلولها
- عرضه ناکافی اکسیژن
- منبع ناکافی اکسیژن
- صدمه به سلولهای عضلانی
- مقادیر غیر طبیعی هورمونها
یا آنزیم هایی که در انقباض عضله دخالت دارند
منبع:تبیان و آکا ایران و آفتاب
دکتر لیلا بیدکی متخصص طب فیزیکی و توانبخشی