علائم و درمان لخته شدن خون

علت ترمبوز وریدی عارضه لخته شدن خون در ورید های عمقی است و شایعترین محل لخته شدن خون، وریدهای عمقی ساق است.
خطرناک ترین مشکلی که این لخته های خون میتوانند ایجاد کنند کنده شدن آنها از داخل ورید های ساق و حرکت آنها به طرف قلب و ریه است که به آن آمبولی ریوی میگویند.

علائم لخته شدن خون در سیاهرگ های ساق

لخته یا ترومبوز خون در ورید های عمقی ساق موجب درد و تورم عضلات پشت ساق میشود. در لمس متوجه گرم بودن عضلات پشت ساق میشویم. در این بیماران وقتی کف پا را به سمت بالا میکشیم بیمار درد شدیدی در عضلات پشت ساق احساس میکند. به این درد علامت هومن Homan’s sign میگویند. تشخیص قطعی لخته شدن خون در ساق با استفاده از نوع خاصی از سونوگرافی به نام سونوگرافی داپلر Dpppler ultrasonography انجام میشود.


تورم ساق میتواند نشانه ای از ترومبوز ورید های عمقی باشد

علائم آمبولی ریوی

اگر عارضه به صورت آمبولی ریوی در آید بیمار دچار درد شدید سینه، تنگی نفس خس خس سینه و خلط خونی میشود. علائم آمبولی ریوی معمولا بطور ناگهانی ایجاد شده و بیماری که تا چند لحظه قبل حال خوبی داشت به ناگهان دچار علائم فوق شده و دچار ایست قلبی و مرگ میشود. تشخیص قطعی آمبولی ریه با استفاده از روش های تصویربرداری خاصی مانند آنژیوگرافی ریوی و اسکن ریه Perfusion ventilation scan انجام میشود.

پیشگیری از ترومبوز وریدی و آمبولی

مهمترین راه مبارزه با این عارضه اینست که از بروز آن پیشگیری کنیم. مهمترین راه های پیشگیری از این بیماری عبارتست از

• بعد از هرشکستگی، بخصوص شکستگی های اندام تحتانی بیمار نباید مدت زیادی در رختخواب دراز بکشد. وی باید هر چه زودتر از تختخواب بلند شده و راه برود. پس شکستگی بیمار باید طوری درمان شود که بتواند هر چه زودتر از حالت درازکش و استراحت در بستر آزاد شده و راه برود. اگر به هر علتی بیمار تحت عمل جراحی قرار گرفته است باید در اولین فرصت راه اندازی شود.

• اگر به هر علتی امکان راه اندازی زودرس بیمار وجود ندارد باید تشویق شود تا بطور مرتب و دائم زانوی خود را خم و راست کرده و مچ پای خود را بالا و پایین ببرد تا خون را در درون ورید های عمقی ساق خود به جریان بیندازد.

• روش دیگر بستن کیسه های مخصوصی به دور ساق است که به دستگاه های مخصوصی متصل میشود. این کیسه ها مرتبا از هوا پر و خالی میشوند و موجب میگردند تا خون در درون وریدهای عمقی ساق جریان بیشتری داشته باشد.

• در بیمارانی که پزشک معالج میداند احتمال بروز لخته در آنها زیاد است (مانند بیمارانی که دچار آسیب شدید لگن، ران یا ساق شده اند یا کسانی که تحت اعمال جراحی بزرگی در لگن یا ران یا زانو قرار خواهند گرفت، افراد مسن، افراد چاق و ... ) به بیمار داروهایی میدهد تا احتمال لخته شدن خون را کاهش دهد. مهمترین این داروها وارفارین، هپارین و انوکساپارین ( کلکزان) هستند.

درمان ترومبوز وریدی

در صورت بروز ترومبوز یا لخته در وریدهای عمقی ساق درمان با استفاده از داروهای ذکر شده شروع میشود.

در صورت بروز آمبولی ریوی، بجز درمان دارویی به بیمار اکسیژن بیشتری برای تنفس میرسانند.

لخته شدن یا ترمبوز خون

یکی از مشکلاتی که میتواند بعد از شکستگی های لگن، ران و ساق و یا اعمال جراحی لگن و اندام تحتانی بوجود آید لخته شدن خون یا ترمبوز وریدی و سپس آمبولی وریدی یا ترومبوآمبولی Thromboembolism است. گرچه این عارضه میتواند در هر شکستگی های لگن یا اندام تحتانی ایجاد شود ولی در افراد مسن و یا در افرادی که مدت زیادی در بستر استراحت کرده و بیحرکت میمانند بیشتر دیده میشود.

 

علت ترمبوز وریدی

شایعترین محل لخته شدن خون، وریدهای عمقی ساق است. البته بدنبال لخته شدن خون در ورید های ساق ممکن است در وریدهای ران و لگن هم لخته تشکیل شود و یا ممکن است شروع تشکیل لخته از همان ابتدا نه در ورید های ساق بلکه در وریدهای ران یا لگن باشد.

                                   جریان خون طبیعی        تشکیل لخته         حرکت لخته

در بیماری که بدنبال ضربه دچار آسیب شده است لخته داخل وریدی میتواند با مکانیسم های متعددی ایجاد شود که عبارتند از

• بدنبال شکستگی ها و ضربات شدیدی که به بدن وارد میشود بافت ها آسیب میبینند و این آسیب بافتی موجب میشود مواد شیمیایی خاصی از بافت های صدمه دیده به جریان خون وارد شوند. این مواد مکانیسم لخته شدن خون را فعال کرده و باعث تشکیل لخته در درون ورید ها میشود.

• بدنبال شکستگی ها و آسیب های شدیدی که به اندام وارد میشود ممکن است سلول های لایه درونی ورید های اندام دچار آسیب شوند. بدن انسان چنین برنامه ریزی شده که هرجایی که وریدها آسیب دیده اند به معنای پارگی و خونریزی است و بدن برای جلوگیری از خونریزی و از دست دادن خون بیشتر، در محل رگ پاره شده لخته درست میکند تا رگ را ببندد. آسیب دیدن سلول های لایه درونی ورید ها هم برای بدن معنای مشابهی با پاره شدن ورید دارد. در این موارد هم بدن شروع به تشکیل لخته کرده و رگ را مسدود میکند.

• بدنبال شکستگی و ضربات اندام ها به دلایل مختلفی ممکن است سرعت جریان خون وریدی در اندام ها کاهش یابد. فشار به ورید ها به علت خونریزی یا تورم اطراف آنها یا فشار استخوان جابجا شده به ورید میتواند سرعت جریان خون در آن را کند کند. استراحت طولانی مدت بیمار موجب میشود تا انقباضات مکرر عضلات ساق که در طول روز بطور مرتب خون را در ساق به جریان انداخته و به طرف قلب پمپ میکند از بین رفته و خون در ساق بماند. این ماندن خون و کاهش سرعت خون در ورید های ساق میتواند موجب فعال شدن سیستم انعقاد خون شود

• در سنین بالا و در بعضی بیماری ها تغییرات خاصی در مواد داخل خون ایجاد میشود که این تغییرات استعداد خون را به لخته شدن بیشتر میکند.

هر کدام از این عوامل و یا مخلوطی از آنها میتواند موجب شود تا در یک بیمار بدنبال شکستگی یا اعمال جراحی لگن یا اندام تحتانی، خون در ورید های عمقی ساق لخته شود. این لخته شدن خون در عروق عمقی ساق را ترمبوز وریدهای عمقی Deep vein thrombosis میگویند.