زنگ خطر برای 3 بیماری : خواب رفتن یا سوزن سوزن شدن دست و پا
این عارضه که معمولاً در ساق دست و پا و انگشتان مشاهده میشود طیف گستردهای از علل مختلفی مانند کاهش گردش خون در اثر بیتحرکی تا عوامل جدیتر مانند آسیب به اعصاب را در بر میگیرد.
متخصصان ضمن با اهمیت دانستن این نشانهها، پیگیری و درمان هرچه سریعتر عوامل بهوجود آورنده آن را برای جلوگیری از عوارض جبران ناپذیر مورد تأکید قرار میدهند.
خونرسانی ناکافی به بدن
به خواب رفتن یا سوزن سوزن شدن دست و پا علامتی از یک اختلال است که نباید به سادگی از آن گذشت. گردش خون نا کافی سادهترین علتی است که به این عارضه نسبت داده میشود.
باتوجه به اینکه اکسیژن لازم سلولهای مختلف بدن از طریق گردش خون تأمین میشود، ثابت ماندن، بی تحرکی و یا تحت فشار قرار گرفتن اعضای بدن از جمله دست و پا مانع اکسیژن رسانی کافی به سلولها شده و آنها را بی حس میکند.
ایستادن یا نشستن بهمدت طولانی یکی از شایعترین علتهای بهخواب رفتن اندامها بخصوص پاها است. در این موارد با تغییر حالت وخارج کردن عضو به خواب رفته از حالت فشرده باید خون بیشتری به عضو رسانیده شود.
قدم زدن در محیط کار و پرهیز از ایستادن یا نشستن بهمدت طولانی از بروز چنین عارضهای پیشگیری میکند.
بیخطرترین علت بهخواب رفتن دست یا پا بی تحرکی است ولی با تغییر حالت باید برطرف شود، در صورتی که پس از برگشتن به حالت عادی این عارضه بهبود پیدا نکرد، باید به پزشک مراجعه شود.
کمبودهای تغذیهای
کمبود برخی ویتامینها و املاح، مصرف بعضی از داروها، کاهش گردش خون به دنبال گرفتگی عروق خونی، دیابت، میگرن، بیماری مولتی پل اسکلروز، ضربه، حمله قلبی، اختلالات غده تیروئید، تبخال، تحت فشار قرار گرفتن نخاع، رادیو تراپی، سندرم تونل کارپ، مصرف توتون و تنباکو و آسیب به مهرههای گردن یا کمر از مهمترین علل به خواب رفتن دست و پا به شمار میروند.
تیامین یا ویتامین ب1 از ریزمغذیهایی است که در گردش خون بدن نقش مهمی دارد.
کمبود این ویتامین در بدن باعث سردی دست و پا و تضعیف گردش خون شده و عملکرد سیستم قلبی – عروقی و عصبی را بر هم میزند.نیاز روزانه بدن انسان به ویتامین ب1، 4/1 میلیگرم است که کمبود آن علاوه بر عوارض فوق، خستگی، ضعف، کاهش اشتها و بهخواب رفتن دست و پا را به دنبال دارد.
دانههای خوراکی و غلات غنی از ویتامین ب1 است که باید در رژیم غذای گنجانده شود. نوشیدن روزانه بیش از سه فنجان قهوه باعث دفع ویتامین ب1 میشود و با کاهش سطح این ریز مغذی گردش خون کندتر و به خواب رفتن اندامها آغاز میشود.
کمبود ویتامین ب2
ریبوفلاوین یا ویتامین ب2 از ریز مغذیهایی است که در عملکرد سیستم عصبی انسان نقش مهمی ایفا میکند.
کمبود ویتامین ب2 باعث التهاب اعصاب میشود و علائمی شبیه به بیماری مولتی پل اسکلروز به وجود میآورد.
در ام.اس یا مولتی پل اسکلروز که ناشی از التهاب سیستم عصبی است، پروتئین میلین سلولهای مغزی که اطراف رشتههای عصبی را گرفته است تخریب میشود و فرد را دچار علائمی مانند ضعف عضلانی، لرزش دست یا پا، اختلال ذهنی و حسی، به خواب رفتن یا سوزن سوزن شدن آن میکند. علیرغم آنکه علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نشده است، مکمل غذایی و ماساژ درمانی در درمان ام.اس مفید واقع شده است.
گوشت قرمز و سفید، غلات، حبوبات بخصوص عدس، قارچ، ماهی و دانه آفتابگردان مواد غذایی غنی از ویتامین ب2 است که بدن انسان روزانه به 4/2 میلی گرم از آن احتیاج دارد.
نقش ویتامین ب5
سلامت پوست، عضلات و اعصاب بدن انسان ارتباط مستقیم با سطح ویتامین ب5 در گردش خون دارد.
این ویتامین برای رشد موها لازم است و سوخت و ساز بدن را کنترل میکند.
آزادسازی انرژی از کربوهیدراتها، چربیها، پروتئین و ترشح برخی هورمونها مانند کورتیزول از مهمترین اعمال ویتامین ب5 در بدن است.
تحقیقات نشان داده است کمبود ویتامین ب5 در بدن باعث سردی انتهای دست و پا، سوزن سوزن شدن آن و ضعف عضلانی میشود.گزگز دستو پا، مشکلات قلبی، افسردگی و از همه مهمتر گرفتگی عضلانی از دیگر علل کمبود ویتامین ب5 در بدن است.
گوشت، سبزیجات، غلات، شیر، لبنیات و حبوبات از جمله عدس از منابع غنی ویتامین ب5 است که نیاز روزانه بدن یعنی 5 تا
10 میلیگرم باید از طریق آن تأمین شود.
علاوه بر ویتامینهای گروه ب، کلسیم، پتاسیم و سدیم ریز مغذیهایی هستند که کمبود آنها باعث به خواب رفتن و سوزنسوزن شدن دست و پا میشود. بر این اساس مصرف لبنیات، میوه و سبزی بخصوص در سالمندانی که دچار گرفتگی عروق شدهاند اهمیت زیادی دارد.
سندروم تونل کارپال
آسیب به اعصاب، التهاب آن و یا تحت فشار قرار گرفتن عروق و اعصاب بین مهرهها یکی از عواملی است که باعث خواب رفتگی اعضای بدن بخصوص دست و پا میشود.
در حال حاضر یکی از شایعترین علل به خواب رفتن یا بی حس شدن انگشتان دست، سندرم تونل کارپال است. اعصاب اصلی دست از میان حلقهای که بین استخوانهای مچ دست وجود دارد میگذرد.
در صورتی که رباطهای موجود در حلقهدست به هر علتی از جمله کشش یا فعالیت بیش از اندازه ملتهب شده باشد و حلقه بین استخوانهای دست تنگ شده و عصب بینآن بشدت تحت فشار قرار میگیرد. در این حالت، دست دچار درد و ضعف میشود.
افراد مبتلا به سندرم تونل کارپال معمولاً هنگام نوشتن، تایپ و یا بلند کردن اشیا دچار مشکل میشوند. استراحت، ثابت نگه داشتن دست، داروهای ضد التهاب، استراحت دادن به دست هنگام کار، فیزیوتراپی و در نهایت جراحی روشهای درمانی است که برای کاهش علائم این عارضه توصیه میشود.
آسیبهای ستون فقرات
آسیب در ناحیه مهرههای گردن و تحت فشار قرار گرفتن اعصاب آن از دیگر اختلالاتی است که باعث به خواب رفتن یا سوزن سوزن شدن بازوها یا دستها میشود.این در حالی است که تحت فشار قرار گرفتن اعصاب کمر بر اثر دیسک، سوزن سوزن شدن یا گزگز شدن پاها را به دنبال دارد.
سیاتیک عصب اصلی پا است که به صورت چهار رشته از میان مهرههای بخش انتهایی ستون مهرهها خارج میشود. هر گونه جابهجایی دیسک باعث برآمدگی عصب سیاتیک و تحت فشار قرار گرفتن آن میشود که در نهایت درد و احساس خوابرفتگی پا و انگشتان آن را به وجود میآورد.
با توجه به اینکه اولین گام در رابطه با به خواب رفتن اندام، درمان عوامل به وجود آورنده آن است، پیگیری و درمان بیماریهای زمینهای فیزیوتراپی و ورزش در اولویت قرار دارد.
دیگر عوامل مؤثر
متخصصان به خواب رفتن یا بیحس شدن دست و پا را علایم هشداردهندهای از برخی بیماریها میدانند.
اختلال اعصاب محیطی، پارکینسون، میگرن، افسردگی، آلزایمر و انواع ناهنجاریهای خواب از مهمترین این عوارض به شمار میرود.
دیابت از بیماریهای شایعی است که با افزایش میزان قندخون موجب وارد شدن آسیب به چشم، قلب، کلیه، گوارش، مجاری ادرار، کاهش وزن و کج خلقی میشود.
علاوه بر موارد فوق، آسیب به اعصاب یکی دیگر از عوارض افزایش قندخون است که باعث گزگز و بیحسی اندام بخصوص پاها میشود.
درمان دارویی دیابت، رژیم غذایی مناسب و ورزش منظم مهمترین راه درمان این عارضه محسوب میشود.
افزایش کلسترول خون عارضه دیگری است که با سخت کردن جدار عروق و انسداد آن از خونرسانی به اندامهای بدن جلوگیری میکند.
در این شرایط اکسیژنرسانی ناکافی به اعضای بدن باعث سوزن سوزن شدن دست و پاها حتی هنگام پیادهروی میشود.
به خواب رفتن دست یا پا بدون علت، احساس درد در ناحیه گردن، ساعد یا انگشتان، بی حس شدن پا و تشدید آن هنگام پیادهروی، وجود کهیر یا تحریکات پوستی روی دست یا پای بیحس شده، سرگیجه، گرفتگی عضله یا دیگر علایم غیرطبیعی، ضعف یا بیحسی همراه با گزگز و بیحسی پس از آسیب به کمر یا گردن از علایمی است که باید جدی گرفته شوند.
گیجی، اختلال در راه رفتن و یا از دست دادن کنترل نیز از دیگر شواهدی است که نباید نسبت به آن بیتفاوت بود.
علاوه بر درمان بیماریهای زمینهای، تغییر وضعیت و قدم زدن در فاصله انجام کارهای طولانی مدت مانند ماشیننویسی یا خیاطی مانع از کاهش اکسیژنرسانی به اندام میشود و از گزگز آن پیشگیری میکند.
ورزش روزانه، پیادهروی، دو و شنا باعث بهبود جریان خون میشود. استفاده از جوراب ضخیم و کفش مناسب برای افرادی که بیشتر اوقات دچار گزگز یا بیحسی پا میشوند از وارد شدن صدمات بیشتر جلوگیری میکند. همچنین گرمادرمانی و قرار دادن پاها در آب گرم به مدت 20 دقیقه باعث بهبود جریان خون میشود.
دکتر لیلا بیدکی متخصص طب فیزیکی و توانبخشی