گزگز و یا سوزن‌سوزن شدن دست و پاها حالتی است که اعصاب محیطی انتهای دست و پاها به صورت دوطرفه و متقارن دچار التهاب می شوند. این علائم به صورت یک طرفه شروع می شود و در نهایت در سمت مقابل نیز دیده خواهد شد که این‌گونه التهاب اعصاب، اصطلاحا به نوروپاتی محیطی معروف‌اند.

اعصاب محیطی دست و پا دارای رشته‌های حسی و حرکتی‌ می باشند که اعصاب حسی، حس اندام‌ها و اعصاب حرکتی، فرمان حرکت عضلات و حرکت اندام را سبب می‌شوند و برحسب این‌که کدام‌یک از رشته‌های عصبی گرفتار شده باشند، علایم حسی یا حرکتی یا مخلوطی از علایم دیده می شود. در بسیاری از نوروپاتی‌های محیطی علایم ابتدا به شکل اختلالات حسی مانند سوزش، سوزن‌سوزن شدن، کرختی و بی‌حسی در انگشتان دیده می‌شود در صورتی که اعصاب حرکتی محیطی بیشتر از رشته‌های حسی گرفتار شده باشند علایم به شکل ضعف و تحلیل عضلات دست‌ها ظاهر می شوند.

علل و عوامل فراوانی باعث بروز نوروپاتی‌های محیطی می‌شوند که به انواع مختلفی تقسیم‌ می شوند.

نوروپاتی‌های محیطی ناشی از بیماری‌های ارثی

این بیماری‌ها به صورت ارثی است و اکثرا به صورت حرکتی بروز می‌نمایند اما در نوروپاتی‌های محیطی که در اثر بیماری‌های متابولیک ظاهر می‌شوند، می‌توان به دیابت شیرین، کم‌کاری غده تیروئید، نارسایی کلیوی و نارسایی کبدی اشاره نمود.

همچنین در بیماران دیابتی در بسیاری از موارد نوروپاتی‌های محیطی به شکل حسی است و این بیماران بی‌حسی، احساس سوزش و گزگز پا (در شب) را دارند، که اختلال حسی در پاها و گاهی در دست‌ها به شکل کاهش حس درد و تماس ظاهر می شود که در صورت درگیری اعصاب حرکتی، تحلیل عضلانی در دست‌ها دیده می‌شود.

این نوع  نوروپاتی‌ها در هر مرحله‌ای از بیماری دیابت دیده می‌شوند و گاهی از اولین علایم ابتلا به دیابت  می باشد، البته  این شکل از نوروپاتی‌ ارتباطی به شدت بیماری دیابت ندارد.

بر اساس تحقیقات به دست آمده در برخی از بیماران مبتلا به کم‌کاری غده تیروئید (هیپوتیروئیدی) نیز نوروپاتی‌ محیطی به صورت بروز اختلالات حسی در پاها ظاهر می شود که بیمار از گزگز پا شکایت می‌کند، که اگر این نوع از اختلالات حسی به شکل پیشرفته ای نباشد به آسانی به درمان بیماری هیپوتیروئیدی پاسخ می‌دهد. بیماران مبتلا به سیروز کبدی نیز به صورت نادر نوروپاتی محیطی را تجربه می‌نمایند.

همچنین در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی، حالتی به نام اورمی بروز می کند که اصطلاحا اوره خون بالا می‌رود و باعث بروز علایم مختلفی در سیستم‌های بدن می‌شود.  نوروپاتی محیطی در بیماران اورمیک یک پدیده شایع است (سندرم پاهای بی‌قرار) که گفته می‌شود این بیماران هنگامی که خوابیده‌اند یا این‌که در حالت نشسته هستند، دچار احساس ناراحتی در پاهایشان می‌شوند که با حرکت دائم پاها کاهش می‌یابد و این علامت پیش‌آگهی شروع نوروپاتی محیطی است.

آمار نشان می‌دهد که نوروپاتی اورمی بیشتر در پاها دیده می‌شود و خود را به صورت احساس سردی، سوزش شدید و بی‌حسی پاها نشان می‌دهد. گاهی نیز علائم به شکل حرکتی است که در این نوع از نوروپاتی‌ها، با درمان اورمی نظیر دیالیز یا پیوند کلیه، بهبود حاصل می‌شود.

گاهی نیز نوروپاتی‌های محیطی بر اثر سموم، سرب، جیوه، آرسنیک، یا داروهایی مانند فنوباربیتال، کورتون‌ها و… به وجود می‌آیند.

عدم تغذیه مناسب به خصوص در مورد ویتامین‌ها نیز باعث بروز نوروپاتی محیطی می‌شود که کمبود این ویتامین‌ها بیشتر در افراد الکلی مزمن، بیماران دارای سندروم سوءجذب، فقر غذایی شدید، زنان شیرده، زنان حامله با استفراغ‌های شدید و … دیده می‌شود.

گاهی نیز نوروپاتی‌های محیطی بر اثر عفونت‌هایی نظیر بیماری جذام، دیفتری، حصبه، بوتولیسم، سرطان‌ها، عدم کفایت خون‌رسانی، بیماری‌های کلاژن نظیر لوپوس و… به وجود می‌آیند. که در این موارد بهترین را تشخیص و  درمان ) شامل تشخیص عامل و بیماری زمینه‌ای و درمان ) علت نوروپاتی محیطی است  .

 

منبع : http://kordestan.irib.ir